پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی

برای دیدن زیررده‌ها بر روی "◄" کلیک کنید:

توضیح مفهومی

تخم: تخم هر جانور ماده/ بذر) ربذر (/ بیضه) ربیضه (.

مقصود از معنای نخست، تخم هر جانور ماده است که تولید مثل از آن

امکان‏پذیر است. از آن در بابهایی نظیر طهارت، حج، تجارت، رهن، اطعمه و اشربه سخن گفته شده است.

طهارت و نجاست: تخم جانوران، چه حلال گوشت و چه حرام گوشت پاک است. همچنین تخم درون شکم مردار در صورتی که لایه سخت، روی آن را پوشانده باشد. برخی حکم یادشده را مخصوص مردار حلال گوشت دانسته و در تخم مردار حرام گوشت حکم به نجاست آن کرده‏اند. 1 بنابر قول به نجاست حیوان نجاستخوار، تخم آن نیز نجس است. 2

حلّیت و حرمت: خوردن تخم حیوان حلال گوشت، حلال و تخم حیوان حرام گوشت، حرام است. در موارد اشتباه، اگر دو طرف آن مانند تخم مرغ یکسان نباشد، حلال وگرنه حرام است3 و در تخم ماهی، اگر زبر و سفت باشد حلال و اگر نرم و سست باشد حرام است. 4

تخم جانوران حرم: تلف کردن تخم جانوران وحشی خشکی در حرم مکّه) ر حرم (- بدون فرق بین مباشرت، راهنمایی یا کمک در اتلاف - و نیز خوردن آن برای همه اعم از مُحرم و مُحِلّ) غیر محرم (، حرام5 و در خصوص موارد زیر موجب ثبوت کفّاره نیز می‏شود:

1. تخم شترمرغ: اگر مُحرم تخم شترمرغی را که تبدیل به جوجه شده و دارای حرکت است بشکند و بر اثر آن جوجه بمیرد، باید برای هر تخم، یک شتر جوان کفّاره بدهد ولی اگر جوجه به حرکت در نیامده باشد، بنابر قول مشهور باید به تعداد هر تخم، شتر ماده‏ای را که بتواند آبستن شود با یک یا چند شتر نر در یک محل رها کند تا با شترهای ماده جفت‏گیری کنند و نتیجه جفت‏گیری را قربانی قرار دهد. با عجز از آن، برای هر تخم، یک گوسفند کفّاره دهد و اگر نتوانست، ده مسکین را اطعام کند و اگر توانایی آن را نیز نداشت، سه روز روزه بگیرد. 6

2. تخم پرنده سنگ خوار و کبک: کفّاره شکستن تخم پرنده یادشده که تبدیل به جوجه و دارای حرکت شده است در صورتی که منجرّ به مرگ آن شود بنابر قولی بچه گوسفند) برّه (و یا گوسفند ماده‏ای است که قابلیت آبستن شدن دارد. اگر

جوجه در تخم به حرکت در نیامده است، باید به تعداد تخمها، گوسفند ماده را با یک یا چند گوسفند نر در یک محل جمع کند تا جفت‏گیری شود و نتیجه آن را قربانی) هَدی (قرار دهد و در صورت عجز از این کار، حکم تخم شترمرغ در این مورد نیز جاری می‏شود. 7

3. تخم کبوتر: اگر محرم تخم کبوتر را که جوجه داخل آن زنده است، بشکند و به سبب آن جوجه بمیرد، کفّاره آن یک حَمَل است. 8 مراد از حمَل برّه نری است که از شیر گرفته شده و می‏چرد و به نظر برخی برّه چهار ماهه است. 9 گروهی غیر محرم را نیز مشمول این حکم دانسته‏اند. در مقابل، برخی، آن را به مُحرم اختصاص داده و برای مُحِلّ نصف درهم به عنوان کفّاره واجب دانسته‏اند. کفّاره شکستن تخم قبل از به حرکت درآمدن آن، در حرم بر مُحرم یک و یک چهارم درهم، و بر مُحِلّ یک چهارم درهم است و در غیر حرم بر مُحرم یک درهم است. اقوال دیگری نیز در مسئله وجود دارد. 10

تجارت: بنابر قول مشهور در خرید و فروش کالاهای شمارشی مانند تخم جانوران و گردو، ربای معاوضی) ر ربا (جاری نمی‏شود. بنابر این، فروش ده عدد تخم مرغ در مقابل دوازده عدد از آن جایز است. 11 در بیع سلم) ر بیع سلف (در صحّت فروش کالاهای شمارشی به صورت شمارشی، اختلاف است. 12

رهن: اگر تخم جانوری رهن قرار داده شود، تبدیل آن به جوجه، رهن را باطل نمی‏کند و مالک جوجه همان مالک تخم است. 13

1. منتهی المطلب 209 - 207 /3؛ جواهر الکلام 2 324 - 322 /5. منتهی المطلب 3 209 /3. جواهر الکلام 254 /25. 13 298 /24. 12 360 - 358 /23. 11 238 - 236. 10 233. 9 238 - 236. 8 224 - 218. 7 218 - 211 /20. 6 293 - 286 /18. 5 264 - 262. 4 335 - 334 /3.

اصطلاح‌نامه

مترادفات

از واژه «تخم پرنده» بجای واژه‌های زیر استفاده کنید:

بیض پرنده

اعم

تخم ( بیض )

اخص

تخم پرنده مصید، تخم مردار
به لحاظ حلیت و حرمت گوشت:
تخم پرنده حرام گوشت، تخم پرنده حلال گوشت، تخم پرنده مشتبه الحلیت، تخم پرنده موطوئه، تخم پرنده نجاست خوار

وابسته

پرنده، خوردن تخم، خون داخل تخم پرنده

منابع

  • الجامع العباسی : صفحه 342
  • الفقه جلد 77 : صفحه 315
  • الموسوعة الفقهیة (الکویتیة) جلد 8 : صفحه 266
  • الموسوعه الفقهیه المیسره جلد 4 : صفحه 84
  • تحریرالوسیله جلد 2 : صفحه 158
  • جواهرالکلام فی شرح الشرایع الاسلام جلد 36 : صفحه 334، 484
  • فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 2 : صفحه 397
  • کلمة التقوی جلد 6 : صفحه 342
  • هدایة العباد جلد 2 : صفحه 227
  • هدایة العباد : صفحه 292