پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی

برای دیدن زیررده‌ها بر روی "◄" کلیک کنید:

توضیح مفهومی

تدارک

تَدارُک: جبران عمل فوت شده یا مال تلف گشته.

متعلّق تدارک یا مال است و یا عمل. تدارک مالی در موارد ضمان) ر ضمان (مطرح است و تدارک عمل یا به اصلاح و رفع نقص آن است و یا به انجام دادن آن پس از ترک عمل در زمان مقرّر و از آن در بابهای طهارت، صلات و حج سخن گفته شده است.

تدارک به اصلاح عمل: اگر فردی در اثنا یا بعد از فراغ از وضو یا غسل به ترک جزء - مانند شستن صورت - یا شرطی از آن - مانند رعایت ترتیب - یقین کند با بقای موالات) ر موالات (، باید جزء یا شرط ترک شده را همراه اعمال پس از آن انجام دهد. همچنین اگر در اثنای عمل در آن شک کند. 1

جزء واجبی از نماز که سهواً ترک و نماز گزار در اثنا متوجّه آن شده است اگر رکن باشد، مانند رکوع و سجود، پیش از دخول در رکن بعدی تدارک‏پذیر است و اگر غیر رکن باشد، مانند ترک یک سجده یا تشهّد رکعت دوم، چنانچه قبل از دخول در رکن متوجّه شود، برمی‏گردد و آن را تدارک می‏کند و اگر بعد از آن متذکّر گردد پس از اتمام نماز آن را به‏جا می‏آورد.

البتّه بعضی از اجزای فراموش شده مانند قرائت، پس از تجاوز از محل آن، نیاز به تدارک ندارد. در مواردی نیز علاوه بر تدارک عمل، سجده سهو) ر سجده سهو (نیز واجب می‏شود. 2

مأموم در افعالی که باید از امام تبعیّت کند اگر از روی فراموشی از وی پیشی گیرد - مانند آنکه پیش از امام به رکوع یا سجده رود یا سر از سجده بردارد - برمی‏گردد و با امام آن را تدارک می‏کند. 3

تدارک به انجام دادن عمل: کسی که بدون غسل یا نماز احرام، محرم شده بنابر مشهور مستحب است آن را تدارک و پس از آن احرام را اعاده کند. 4

اگر وقوف اختیاری مشعر الحرام) ر وقوف (از حاجی فوت شود قبل از زوال روز عید قربان می‏تواند آن را تدارک کند، به شرط آنکه وقوف عرفه از او فوت نشده باشد. 5

1. کتاب السرائر 103 /1 و 118؛ العروة الوثقی 251 /1؛ مستمسک العروة 2 513 /2. شرائع الإسلام 3 88 /1. الروضة البهیة 4 802 - 801 /1. جواهر الکلام 86 /19. 5 185 /18.

منابع

  1. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 2 : صفحه 416

اصطلاح‌نامه

مترادفات

از واژه «تدارک» بجای واژه‌های زیر استفاده کنید:

استدراک ( فقه )، تلافی ( فقه )، جبر ( جبران )، جبران

اعم

افعال جوارحی ( فقه )

اخص

جبران کاهش ارزش پول، دَرَک، مکافات معروف
به لحاظ حج:
تدارک هروله، تدارک وقوف
به لحاظ مالی:
تدارک خسارت حکم، تدارک خسارت مال از سود
به لحاظ مقدمات نماز:
تدارک اذان، تدارک اقامه
به لحاظ نماز:
تدارک ترتیب نماز، تدارک تشهد قضائی، تدارک سجده سهوی، تدارک سجده نماز، تدارک قرائت نماز

وابسته

نسیان اجزای نماز مستحب

نمایه‌های موضوعی

جستجوی محتوای اطلاعاتی منابع به منظور دستیابی کاربران به موضوع مورد نظر از بین سایر موضوعات، از طریق واژگان کنترل شده(اصطلاح‌نامه).

برای دسترسی به نمایه‌های شامل واژه تدارک به زیرصفحه تدارک/نمایه‌های موضوعی مراجعه کنید.

منابع

  • الموسوعة الفقهیة (الکویتیة) جلد 11 : صفحه 97
  • الموسوعة الفقهیة (الکویتیة) جلد 3 : صفحه 269
  • فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 2 : صفحه 416، 612
  • مبسوط در ترمینولوژی حقوق جلد 2 : صفحه 1175
  • مستمسک العروة الوثقی جلد 7 : صفحه 585
  • مهذب الاحکام جلد 8 : صفحه (390-392)