پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی

برای دیدن زیررده‌ها بر روی "◄" کلیک کنید:

توضیح مفهومی

اشتراک: شریک شدن با یکدیگر تعدّد معانی حقیقی یک لفظ یا تعدّد افراد یک معنا.

از معنای نخست در باب‌های تجارت، شرکت، احیاء موات، حدود و قصاص سخن رفته و موارد آن عبارت است از:

اشتراک در ملک: اشتراک در مال یا اختیاری است مانند اشتراک دو یا چند نفر در خریدن زمینی، یا قهری مانند اشتراک ورثه (--» ارث) در ترکه میّت به سبب فوت او (--» شرکت) .

اشتراک در حق: اشتراک دو یا چند نفر در حقّی مانند حق خیار (--» خیار) ، حق شفعه (--» شفعه) و حق قصاص (--» قصاص) که به ارث به آنان منتقل شده است.

اشتراک در انتفاع: اشتراک عموم یا گروهی از مردم در انتفاع از مکان‌های عمومی مانند راه‌ها، مساجد، مدارس و دیگر مشترکات (--» مشترکات) .

اشتراک در جنایت: اشتراک دو یا چند نفر در ارتکاب جرمی مانند دزدی و قتل (--» جنایت) .

اشتراک در تکلیف: اشتراک همه مکلّفان در تکالیف شرعی (--» قاعده اشتراک) .

از معنای دوم در اصول فقه، بخش الفاظ سخن رفته است.

اشتراک یا لفظی است یا معنوی اشتراک لفظی، به معنای تعدّد معانی حقیقی برای یک لفظ در یک زبان است مانند « قُرء » که در زبان عرب به معنای حیض و نیز پاکی از آن آمده است. تعیین معنایی که مراد گوینده است در مشترک لفظی نیازمند قرینه تعیین کننده است. مقابل اشتراک لفظی، ترادف (--» ترادف) است.

اشتراک معنوی، به معنای تعدّد افراد معنای حقیقی یک لفظ است مانند لفظ

انسان که همه افراد و اصناف انسان را در بر می‌گیرد. 1

شکی در امکان وقوع اشتراک معنوی نیست، لیکن اصولیان در امکان اشتراک لفظی و بر فرض امکان، در وقوع آن، اختلاف دارند. بیشتر، قائل به امکان و وقوع آن هستند. برخی، استعمال لفظ مشترک را در قرآن کریم به دلیل پیدایش اجمال در صورت نبودن قرینه بر تعیین معنای مراد یا طولانی شدنِ بدون فایده کلام در صورت آوردن قرینه، نفی کرده‌اند. 2

مهم ترین اثر اشتراک لفظی، پیدایش اجمال در دلیل (قرآن و سنّت) در صورت نبود قرینه تعیین کننده است که موجب عدم جواز تمسّک به لفظ مشترک می‌شود (--» اجمال) .

1 - دروس فی علم الاصول (حلقه ثانیه) 1 192 - 193.

2 - محاضرات فی اصول الفقه 1 233.

منابع

  1. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 1 : صفحه 502

اصطلاح‌نامه

مترادفات

از واژه «شرکت» بجای واژه‌های زیر استفاده کنید:

اشتراک ( فقه )، شراکت، مشارکت ( فقه )

اعم

اختلاط ( فقه )

اخص

آبونمان، شرکت با استقلال در تصرف، شرکت غرری، مشارکت اجتماعی، مشارکت سیاسی، مشارکت کاهنده
به لحاظ اختیار:
شرکت اختیاری ( فقه )، شرکت قهری ( فقه )
به لحاظ اشاعه:
شرکت مشاع، شرکت معین
به لحاظ شریکان:
شرکت با کافر، شرکت دو نفر، مشارکت متخصصان در حکومت اسلامی
به لحاظ عقد:
شرکت عقدی ( فقه )، شرکت غیر عقدی
به لحاظ متعلق:
شرکت در امور اعتباری، شرکت در امور تکوینی خارجی، شرکت در جنایت ( فقه )، شرکت در غنیمت جنگی، شرکت در مبیع، شرکت در مساقات، شرکت در مکان اعتکاف، شرکت دیون
به لحاظ نوع:
شرکت اعیان، شرکت انتفاع، شرکت در حق، شرکت در منافع
به لحاظ واقع:
شرکت ظاهری، شرکت واقعی

وابسته

اجرت المثل شرکت، احکام شرکت، اسباب شرکت، اشتباه در شرکت، انفساخ شرکت، اوراق مشارکت، بطلان شرکت، بیمه شراکتی، تضمین سرمایه، خیار تبعض صفقه ( فقه )، دعوی در شرکت، رجوع از اذن شرکت، سود شرکت ( فقه )، شریک ( فقه )، شیاع ( مشاع )، صلح شرکا، ضرر شرکت، غرامت شرکت، غصب مشاع، فسخ شرکت، قاعده اشتراک، قسمت ( عقد )، مال مشترک، مبطلات شرکت، محل شرکت، وکالت در شرکت، ید شریک

نمایه‌های موضوعی

جستجوی محتوای اطلاعاتی منابع به منظور دستیابی کاربران به موضوع مورد نظر از بین سایر موضوعات، از طریق واژگان کنترل شده(اصطلاح‌نامه).

برای دسترسی به نمایه‌های شامل واژه شرکت به زیرصفحه شرکت/نمایه‌های موضوعی مراجعه کنید.

منابع

  • الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة جلد 21 : صفحه 147، 153، 158
  • الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة جلد 4 : صفحه 197
  • الفقه جلد 53 : صفحه 16
  • المبسوط فی فقه الامامیة جلد 2 : صفحه 343
  • الموسوعة الفقهیة (الکویتیة) جلد 26 : صفحه 20
  • تبصرة المتعلمین : صفحه 137
  • تحریرالمجله جلد 3 : صفحه 200
  • تحریرالوسیله جلد 1 : صفحه 622
  • ترمینولوژی حقوق : صفحه 386
  • جامع المقاصد فی شرح القواعد جلد 8 : صفحه 7
  • جواهرالکلام فی شرح الشرایع الاسلام جلد 26 : صفحه 286
  • سلسلة الینابیع الفقهیة جلد 17 : صفحه 3، 7، 9، 11، 19، 21، 26، 43
  • شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام جلد 2 : صفحه 129
  • فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع) جلد 1 : صفحه 308، 502
  • فرهنگ معارف اسلامی جلد 1 : صفحه 156
  • فرهنگ معارف اسلامی جلد 3 : صفحه 85
  • مجمع الفائدة و البرهان جلد 10 : صفحه 204
  • مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة جلد 6 : صفحه 196
  • مستمسک العروة الوثقی جلد 13 : صفحه 3، 10